Г-дин. Фахрудин Хамиди, Претседател на Управен Одбор и Извршен директор на секторот за воздухопловнa навигација при М-НАВ АД Скопје, вчера, на 09.03.2021 година во нашите простории, оствари средба со Г-дин. Илбер Села, Директор на АПЈ.

На оваа средба Г-дин. Хамиди информираше за тешкотиите и потребите на М-НАВ во однос на целосна примена на албанскиот јазик на официјално ниво во согласност со Законот за употреба на јазиците и можноста за употреба на албанскиот јазик во пракса што вклучува превод на интерна документација потребна за нормално и ефикасно функционирање на нашето Друштво. Тешкотиите се однесуваат на постоечката финансиска ситуација поради Ковид-19 пандемијата поради што не сме во состојба да вработуваме соодветен стручен преведувач иако истиот е планиран со финансискиот план за 2021 година. Во прва прилика М-НАВ ќе пристапи кон формално решение на овој проблем.

Г-дин. Села изјави дека агенцијата ќе обезбеди конкретна помош на М-НАВ АД Скопје за превод и лекторирање на обрасци, административни акти, како и други официјални документи на нашата компанија.

Вистина е дека војната носи големи жртви но понекогаш отвара и нови врати. За време на Втората Светска Војна мнозинството мажи биле регрутирани за  борба на фронт и многу нови позиции се отвориле за жените кои дотогаш само седеле дома. Една од тие професионални позиции е контролор на летање која почнувајќи од 1941 година станала предизвик за одреден број на жени. Која била првата жена контролор не може да се каже со сигурност, но се споменуваат неколку имиња кои во ист период, почнале да работат на ова специфично работно место. Повеќе за историјатот на оваа професија можете да прочитате на следниот линк: The First Women Controllers (faa.gov)

А која е приказната за македонските пионерки во оваа професија – контролата на летање? Ова најубаво ни го раскажа нашата колешка со најдолг стаж, Надица Гаврилова, во интервјуто што беше објавено на 35та страница во “The Controller“ магазинот, во изданието од октомври 2019. The Controller – October 2019 (ifatca.org)
Кога во 1976 година Надица отишла за прв пат да се пријави на школување во Белград во тогашна СФР Југославија, надлежната комисија ја посоветувала дека тоа не е професија за жена. Можела да стане стјуардеса, и рекле, а од овие воздухопловни служби кои се нуделе, најмногу што можеле да се сложат е таа да се школува за FIO (Flight Information Officer).
По завршувањето на ова школување, Надица се вработила на скопскиот аеродром во ФИО неоткажувајќи се од својот сон – еден ден да стане контролор на летање.
Неколку години подоцна, во 1979 година, истиот тој школски центар во Белград ѝ дозволил на Лилјана Стојановска да отпочне тренинг за контролор на летање и таа станува првиот лиценциран македонски женски контролор на летање вработен на аеродромот во Охрид.
Овие две пионерки го изодеа патот за следните генерации жени контролори на летање како Светлана (Цеца) Буњевац, Марина Шутарев, Катица Треневска, Зорица Крндија, Фросина Донески и други кои ги следеа нивните чекори. Денеска ситуацијата е далеку подобра иако има уште многу простор за зголемување на бројот на жени кои одлучуваат ова да стане нивна професија. Во моментот, Секторот за Воздухопловна Навигација од вкупно 142 вработени, брои 42 жени, од кои само 23 се контролори на летање или помошници контролори на летање.

Неодамна М-НАВ а.д. Скопје правеше селекција за нови контролори на летање, и од избраните единаесет, само еднa е девојка, нашата најмлада колешка и идна контролорка Даниела Денковска.

Вистинската причина зошто малку жени се јавуваат на конкурсот на контролори на летање ќе мора да ја бараме подлабоко во сржта на општествените стереотипи и домашното воспитување, но зголемување на процентот на жени контролори на летање е неуморна мисија на М-НАВ а.д. Скопје која ќе продолжи и во иднина

Во табелата се гледа моменталната процентуална ситуација на полова застапеност по сите сектори. Од основањето на М-НАВ а.д. Скопје во Управниот Одбор сеуште немало жена член, а од вкупно петте највисоки менаџерски функции (Извршни директори и нивни заменици) моментално, и за прв пат е една жена. До неодамна, Секторот за Воздухопловна Техника не броеше ниту една жена вработена, а сега се веќе две. Полека но сигурно машкиот воздухопловен бастион се предава на нашите неуморни желби и амбиции. Им благодариме на колешките пред нас кои трпеливо ги кршеа општествените табуа и ветуваме дека нашата проефсионалност нема никогаш да ја изневери нивната жртва.

Изминатата 2020 година за М-НАВ АД Скопје беше една од најтешките години како резултат на кризата предизвикана од Ковид-19 пандемијата.
Иако за време на летниот период забележавме минимално стабилизирање на состојбата како резултат на сообраќајот кон туристичките дестинации во Грција и Турција, во последниот квартал започна вториот бран на Ковид-19 што предизвика нови органичувања на државно ниво во повеќето европски држави кои што повторно воведоа нови превентивни мерки со делумно затворање на границите и изолација при влез на нивна територија и сето ова предизвика уште еден дополнител удар врз нашите приходи.

М-НАВ АД Скопје во 2020 година бележи загуба од над 5 мил еур која што директно и во голема мера влијае врз моменталната ликвидност на Друштвото.

ЕУРОКОНТРОЛ податоци

Во 2020 година Северна Македонија бележи пад во авио сообраќајот во просек од 58%, или околу 12 000 (само заминувања/пристигнувања) летови помалку споредено со претходната 2019 година.

Во однос на прелетите за минатата година бележиме пад од 57.1% додека за заминувања / пристигнувања -65.3%  во споредба со 2019г.

Следната табела ја презентира состојбата на ниво на обласна контрола на летање (ACC) и за главниот аеродром во нашата држава

Еуроконтрол – нови сценарија за авио сообраќајот во 2021 година

Во првиот месец од 2021г. се очекува приближно пад од -64%, што е близу до краткорочното нацрт сценарио на воздушен сообраќај на Еуроконтрол, а кое беше објавено во септември 2020г. Како одговор на најновите КОВИД бранови и ризиците поврзани со новите мутации на вирусот, многу држави низ цела Европа воведуваат мерки за патување, со што многу се обесхрабрува користењете на авио превозот, освен ако не е од суштински причини. Како резултат, побарувачката е во голема мера поттисната и авиокомпаниите драматично го намалуваат својот капацитет.

Се очекува епидемиолошката состојба да се подобри во многу европски држави во второто тримесечие од оваа година и дека најранливите категории на граѓани низ цела Европа ќе бидат вакцинирани (и покрај одложувањата во примената на планот за вакцинирање). За возврат, ова може да доведе до можноста несуштинските патувања да станат подостапни, што би довело до мало подобрување за време на второто тримесечие, проследено со поголемо нормализирање во авио превозот во летниот период.

Дури и ако епидемиолошката состојба е подобрена во второто тримесечие, многу држави потенцијално би можеле да продолжат со своите национални ограничувања во патувањата, што сериозно ќе ја намали побарувачката и можноста за користење на авио превозот кој може постепено да се нормализира најрано до летниот период. Земајќи ги сите овие информации во предвид, во Јануари 2021 Еуроконтрол изработи нови краткорочни сценарија за движењето на сообраќајот до Јуни месец при што се презентирани две сценарија. Истотака анализата за период до 2024 година за РС Македонија е дадена подоле со графикон зависно од динамиката со вакцинирање

М-НАВ АД Скопје како во 2020 година, така и во 2021 година ќе се соочува со драстичен пад на сообраќајот споредено со пред пандемијата, а со тоа и со директни финансиски импликации на Друштвото кои се предвидени да бидат над 55% од 2019 година.

Управниот одбор на М-НАВ АД Скопје на чело со Претседателот уверува дека ќе продолжи да ги следи и анализира сите информации поврзани со кризата од Ковид-19 и тоа како да се подобри состојбата во воздушниот сообраќај. Се надеваме дека соработка меѓу државите за координирано да се регулираат мерките и ограничувањата за влез во земјите ќе продолжи кон позитивна насока, што би можело да биде појдовна точка за обнова на авио-индустријата. Динамиката со која би се извршила вакцинизација на населението за Ковид-19 на светско ниво игра клучна улога за побрзо враќање на авијацијата и зголемена побарувачка за авио превоз.

М-НАВ АД Скопје работи на собирање на анализи и статистики кои ќе ни помогнат во иднина да бидеме спремни во случај на вакви кризи.

Остануваме оптимисти дека со почеток на летото состојбата постепено ќе почне да се стабилизира и довербата кај луѓето за користење на авио превозот ќе се врати и како даватели на воздухопловни услуги остануваме посветени во нашата работа за пред се безбеден и ефикасен авио сообраќај.

Состојбата со Covid-19 која трае во Европа некаде од почетокот на годината значително го погоди воздухопловниот сектор, што според експертските анализи авијациската индустрија ќе ја чини вкупно финанскиска штета од речиси 110 милијарди евра за сите чинители во воздухопловството т.е. авио компаниите, аеродромите и давателите на услуги. М-НАВ не беше поштедена од овие ефекти и најголем пад на сообраќајот од речиси 92,2 %, споредено со истиот месец минатата година (2019) бележи за месец Мај. Намалувањето на приходите кај М-НАВ за првите 6 месеци изнесува нешто повеќе од 4 милиони евра. Во текот на следните месеци, земајќи ги во предвид сите рестрикции и ограничувања поставени од државите по препорака на здраствените власти, на европско ниво се преземаа чекори за постепено враќање на воздушниот сообраќај и полека почнува да се забележува раст на сообраќајот. EUROCONTROL во месец Април презентираше две драфт сценарија за постепено враќање на воздушниот сообраќај во нормала. Последната анализа покажува дека актуелниот сообраќај на европско ниво се движи во согласност со предложеното координирано сценарио.

Извор: EUROCONTROL

Споредено со овие сценарија М-НАВ, во текот на месеците Април, Мај и Јуни беше со послаби резултати, но веќе во текот на месец Јули успешно опслужи 11282 прелети, што претставува 62,1% намалување од истиот месец минатата година со што се доближува до координираното сценарио

Податоците за М-НАВ се од сопствена статистика

Трендот продолжува и на почетокот на месец Август, благодарејќи првенствено на сообраќајот кон туристичките дестинации во Грција и Турција. Се радуваме на секое зголемување на сообраќајот и остануваме максимално посветени на безбедното давање услуга на своите клиенти.

Министерството за транспорт и врски на Република Северна Македонија во име на Владата на Република Северна Македонија склучи Меморандум за соработка со останатите Држави членки на функционалниот блок на воздушен простор BLUEMED FAB. Со ова се отвори вратата за активно учество на нашата држава во регионалната соработка меѓу државите членки во BLUEMED FAB , Република Кипар, Република Грција, Италија и Малта.

М-НАВ изразува посебно задоволство што наскоро преку свои номинирани претставници, заедно со претставници од Министерството за транспорт и врски и Агенцијата за цивилно воздухопловство ќе учествува на состаноците на Управниот одбор, Комитетите и работните групи на функционалниот блок на воздушен простор BLUEMED FAB, каде ќе има можност да размени мислења и ставови во насока кон подобрување на услугите во воздухопловната безбедност и задоволување на потребите на сите корисници на воздушниот простор.

М-НАВ преку својот претставник, Г-динот Владко Крстевски- Извршен директор на СВТ учествуваше на форумот на учесници Network Directors of Technology & Infrastructure Working Group (NDTECH) кој се одржа минатата недела во седиштето на Еуроконтрол во Брисел. Оваа работна група е формирана со цел да сe обезбеди поддршка на мрежниот Менаџер во процесите на заедничко носење одлуки (Cooperative Decision Making – CDM) за прашања поврзани со технологијата и инфраструктура во европската АТМ мрежа.

Работната група треба да одговара пред Одборот на мрежен менаџмент но и да го поддржува истиот во носење одлуки за технологијата и инфраструктурата во европската АТМ мрежа, согласно IR (EU) 123/2019 (EC1, 2019).

Оваа работна група е одговорна за точноста на одлуките кои ги носи Одборот на мрежен менаџмент, но и за ефикасната имплементација на насоките и одлуките на Одборот на мрежен менаџмент. Она што е од особена важност е тесната соработка на работната група со Networks Directors of Operations Group (NDOP), давајќи релевантен инпут во однос на технологијата и инфраструктурата.

Со своето учество на овој форум М-НАВ повторно докажа дека континуирано ги следи и придонесува за реализација на сите концепти, програми и проекти, учествувајќи во нивното дефинирање и развивање.

М-НАВ посветено се стреми кон кохеренетност на договорените мрежни и локални активности со мрежниот стратешки план и мрежниот план на операции. Нашата организација активно придонесува за исполнување на условите од европскиот АТМ Мастер план, за исполнување на таргетите на перформансите согласно иницијативата Единствено европско небо како и за исполнување на условите согласно регулативите на Европската Унија и Европската Комисија.