На 29ти април 2021г. во просториите на М-НАВ, Г-дин Fahrudin Hamidi, Претседател на Управниот Одбор, ги пречека претставниците на Croatia Control, Г-дин Vlado Bagarić – Генерален Директор и Г-дин Tomislav Mihetec, Заменик Директор на АТМ.

На овој состанок претставниците од обата даватели на услуги за воздухопловна навигација разговараа за моменталната состојба предизвикана како последица од Covid -19 кризата и нејзиното негативно влијание на енормниот пад на обемот на воздушниот сообраќај, со што воздухопловната индустрија претрпува огромна финансиска криза.

М-НАВ ги презентираше мерките и активностите кои ги презема, а во насока на спречување на ширењето на вирусот Covid-19 меѓу оперативниот персонал како најкритичен и најзначаен за непречено и редовно одвивање на воздушниот сообраќај, како и ги презентираше останатите мерки кои ги презема за да се редуцираат трошоците со цел оддржување на ликвидноста на Друштвото.

Подготовка на нацрт Меморандум за разбирање во кој би се опфатила взаемната соработка во полето на безбедноста, обуката и управувањето со воздушниот сообраќај исто така беше предмет на дискусија.

Претставниците на Croatia Control понудија помош и поддршка во имплементацијата на SECSI FRA, на Регулативата на ЕУ 2017/373, помош во имплементацијата на PBN во TMA, како и во подготовката на некои работни процедури од доменот на безбедноста, квалитетот и обезбедувањето.

Понатаму тие направија и куса презентација на функционалностите на нивниот АМС портал како вредносна алатка за управување со воздушниот простор, посебно дизајнирана за дронови и други беспилотни летала.

Исто така, ги опишаа и нивниот центар за обука за КЛ како и симулаторот за воздушен сообраќај за контролна кула (TWR) кој се наоѓа во Сплит. ТWR симулаторот служи за обука на КЛ во самата организација (in-house training), по што ги поканија претставниците на М-НАВ во посета на нивните простории каде детално ќе им се презентираат сите нивни иновации и центри за обука, како во Загреб така и во Сплит.

М-НАВ и понатаму ќе се стреми кон зајакнување на соработката и оддржување на добри односи со сите регионални даватели на услуги за воздухопловна навигација во правец на подобрено обезбедување на услуги и реализација на примарната задача, а тоа е оддржување на безбедно небо.

Секоја година, Светскиот метеоролошки ден се слави во согласност со конвенцијата на Светската метеоролошка организација која влегла во сила на 23 Март 1950 година.

Светскиот ден на метеорологијата во 2021 година е посветен на темата „Океанот, нашата клима и времето“. СМО (Светска Мтеоролошка Организација) го става фокусот на поврзувањето на океанот, климата и времето во рамките на Земјиниот систем.

Со промената на климата доаѓа до загревање океанот, а тоа има длабоко влијание врз нашето време. Годишниот извештај на СМО за состојбата на глобалната клима, покажува дека 2020 година беше една од трите најтопли години што е забележана, и покрај ладењето на Ла Нина во Тихиот океан. Изминатата деценија од 2011-2020 година беше најтопла досега.

Топлината во океанот е на рекордно ниво, загревањето на океанот продолжува. Морскиот мраз се топи. Стапката на пораст на нивото на морето е забрзана.

Во текот на изминатата година, видовме пролонгирани суши што ги продолжија сезоните на пожари низ целиот свет. Разорните пожари во Австралија, на пример, беа поврзани со температурите на океаните кои влијаат на посувата сезонска шема на клима.

Топлите температури на океаните помогнаа во поттикнување на рекордна сезона на урагани во Атлантикот и невообичаено интензивни тропски циклони во Индискиот и Јужниот Пацифички океан. Штетите од невремето во овие области ја покажаа моќта на океанот и неговото разорно влијание врз крајбрежните заедници.

За повеќе инфрмации на линкот https://youtu.be/F7dUKEurZnI

Г-дин. Фахрудин Хамиди, Претседател на Управен Одбор и Извршен директор на секторот за воздухопловнa навигација при М-НАВ АД Скопје, вчера, на 09.03.2021 година во нашите простории, оствари средба со Г-дин. Илбер Села, Директор на АПЈ.

На оваа средба Г-дин. Хамиди информираше за тешкотиите и потребите на М-НАВ во однос на целосна примена на албанскиот јазик на официјално ниво во согласност со Законот за употреба на јазиците и можноста за употреба на албанскиот јазик во пракса што вклучува превод на интерна документација потребна за нормално и ефикасно функционирање на нашето Друштво. Тешкотиите се однесуваат на постоечката финансиска ситуација поради Ковид-19 пандемијата поради што не сме во состојба да вработуваме соодветен стручен преведувач иако истиот е планиран со финансискиот план за 2021 година. Во прва прилика М-НАВ ќе пристапи кон формално решение на овој проблем.

Г-дин. Села изјави дека агенцијата ќе обезбеди конкретна помош на М-НАВ АД Скопје за превод и лекторирање на обрасци, административни акти, како и други официјални документи на нашата компанија.

Вистина е дека војната носи големи жртви но понекогаш отвара и нови врати. За време на Втората Светска Војна мнозинството мажи биле регрутирани за  борба на фронт и многу нови позиции се отвориле за жените кои дотогаш само седеле дома. Една од тие професионални позиции е контролор на летање која почнувајќи од 1941 година станала предизвик за одреден број на жени. Која била првата жена контролор не може да се каже со сигурност, но се споменуваат неколку имиња кои во ист период, почнале да работат на ова специфично работно место. Повеќе за историјатот на оваа професија можете да прочитате на следниот линк: The First Women Controllers (faa.gov)

А која е приказната за македонските пионерки во оваа професија – контролата на летање? Ова најубаво ни го раскажа нашата колешка со најдолг стаж, Надица Гаврилова, во интервјуто што беше објавено на 35та страница во “The Controller“ магазинот, во изданието од октомври 2019. The Controller – October 2019 (ifatca.org)
Кога во 1976 година Надица отишла за прв пат да се пријави на школување во Белград во тогашна СФР Југославија, надлежната комисија ја посоветувала дека тоа не е професија за жена. Можела да стане стјуардеса, и рекле, а од овие воздухопловни служби кои се нуделе, најмногу што можеле да се сложат е таа да се школува за FIO (Flight Information Officer).
По завршувањето на ова школување, Надица се вработила на скопскиот аеродром во ФИО неоткажувајќи се од својот сон – еден ден да стане контролор на летање.
Неколку години подоцна, во 1979 година, истиот тој школски центар во Белград ѝ дозволил на Лилјана Стојановска да отпочне тренинг за контролор на летање и таа станува првиот лиценциран македонски женски контролор на летање вработен на аеродромот во Охрид.
Овие две пионерки го изодеа патот за следните генерации жени контролори на летање како Светлана (Цеца) Буњевац, Марина Шутарев, Катица Треневска, Зорица Крндија, Фросина Донески и други кои ги следеа нивните чекори. Денеска ситуацијата е далеку подобра иако има уште многу простор за зголемување на бројот на жени кои одлучуваат ова да стане нивна професија. Во моментот, Секторот за Воздухопловна Навигација од вкупно 142 вработени, брои 42 жени, од кои само 23 се контролори на летање или помошници контролори на летање.

Неодамна М-НАВ а.д. Скопје правеше селекција за нови контролори на летање, и од избраните единаесет, само еднa е девојка, нашата најмлада колешка и идна контролорка Даниела Денковска.

Вистинската причина зошто малку жени се јавуваат на конкурсот на контролори на летање ќе мора да ја бараме подлабоко во сржта на општествените стереотипи и домашното воспитување, но зголемување на процентот на жени контролори на летање е неуморна мисија на М-НАВ а.д. Скопје која ќе продолжи и во иднина

Во табелата се гледа моменталната процентуална ситуација на полова застапеност по сите сектори. Од основањето на М-НАВ а.д. Скопје во Управниот Одбор сеуште немало жена член, а од вкупно петте највисоки менаџерски функции (Извршни директори и нивни заменици) моментално, и за прв пат е една жена. До неодамна, Секторот за Воздухопловна Техника не броеше ниту една жена вработена, а сега се веќе две. Полека но сигурно машкиот воздухопловен бастион се предава на нашите неуморни желби и амбиции. Им благодариме на колешките пред нас кои трпеливо ги кршеа општествените табуа и ветуваме дека нашата проефсионалност нема никогаш да ја изневери нивната жртва.

Изминатата 2020 година за М-НАВ АД Скопје беше една од најтешките години како резултат на кризата предизвикана од Ковид-19 пандемијата.
Иако за време на летниот период забележавме минимално стабилизирање на состојбата како резултат на сообраќајот кон туристичките дестинации во Грција и Турција, во последниот квартал започна вториот бран на Ковид-19 што предизвика нови органичувања на државно ниво во повеќето европски држави кои што повторно воведоа нови превентивни мерки со делумно затворање на границите и изолација при влез на нивна територија и сето ова предизвика уште еден дополнител удар врз нашите приходи.

М-НАВ АД Скопје во 2020 година бележи загуба од над 5 мил еур која што директно и во голема мера влијае врз моменталната ликвидност на Друштвото.

ЕУРОКОНТРОЛ податоци

Во 2020 година Северна Македонија бележи пад во авио сообраќајот во просек од 58%, или околу 12 000 (само заминувања/пристигнувања) летови помалку споредено со претходната 2019 година.

Во однос на прелетите за минатата година бележиме пад од 57.1% додека за заминувања / пристигнувања -65.3%  во споредба со 2019г.

Следната табела ја презентира состојбата на ниво на обласна контрола на летање (ACC) и за главниот аеродром во нашата држава

Еуроконтрол – нови сценарија за авио сообраќајот во 2021 година

Во првиот месец од 2021г. се очекува приближно пад од -64%, што е близу до краткорочното нацрт сценарио на воздушен сообраќај на Еуроконтрол, а кое беше објавено во септември 2020г. Како одговор на најновите КОВИД бранови и ризиците поврзани со новите мутации на вирусот, многу држави низ цела Европа воведуваат мерки за патување, со што многу се обесхрабрува користењете на авио превозот, освен ако не е од суштински причини. Како резултат, побарувачката е во голема мера поттисната и авиокомпаниите драматично го намалуваат својот капацитет.

Се очекува епидемиолошката состојба да се подобри во многу европски држави во второто тримесечие од оваа година и дека најранливите категории на граѓани низ цела Европа ќе бидат вакцинирани (и покрај одложувањата во примената на планот за вакцинирање). За возврат, ова може да доведе до можноста несуштинските патувања да станат подостапни, што би довело до мало подобрување за време на второто тримесечие, проследено со поголемо нормализирање во авио превозот во летниот период.

Дури и ако епидемиолошката состојба е подобрена во второто тримесечие, многу држави потенцијално би можеле да продолжат со своите национални ограничувања во патувањата, што сериозно ќе ја намали побарувачката и можноста за користење на авио превозот кој може постепено да се нормализира најрано до летниот период. Земајќи ги сите овие информации во предвид, во Јануари 2021 Еуроконтрол изработи нови краткорочни сценарија за движењето на сообраќајот до Јуни месец при што се презентирани две сценарија. Истотака анализата за период до 2024 година за РС Македонија е дадена подоле со графикон зависно од динамиката со вакцинирање

М-НАВ АД Скопје како во 2020 година, така и во 2021 година ќе се соочува со драстичен пад на сообраќајот споредено со пред пандемијата, а со тоа и со директни финансиски импликации на Друштвото кои се предвидени да бидат над 55% од 2019 година.

Управниот одбор на М-НАВ АД Скопје на чело со Претседателот уверува дека ќе продолжи да ги следи и анализира сите информации поврзани со кризата од Ковид-19 и тоа како да се подобри состојбата во воздушниот сообраќај. Се надеваме дека соработка меѓу државите за координирано да се регулираат мерките и ограничувањата за влез во земјите ќе продолжи кон позитивна насока, што би можело да биде појдовна точка за обнова на авио-индустријата. Динамиката со која би се извршила вакцинизација на населението за Ковид-19 на светско ниво игра клучна улога за побрзо враќање на авијацијата и зголемена побарувачка за авио превоз.

М-НАВ АД Скопје работи на собирање на анализи и статистики кои ќе ни помогнат во иднина да бидеме спремни во случај на вакви кризи.

Остануваме оптимисти дека со почеток на летото состојбата постепено ќе почне да се стабилизира и довербата кај луѓето за користење на авио превозот ќе се врати и како даватели на воздухопловни услуги остануваме посветени во нашата работа за пред се безбеден и ефикасен авио сообраќај.

Состојбата со Covid-19 која трае во Европа некаде од почетокот на годината значително го погоди воздухопловниот сектор, што според експертските анализи авијациската индустрија ќе ја чини вкупно финанскиска штета од речиси 110 милијарди евра за сите чинители во воздухопловството т.е. авио компаниите, аеродромите и давателите на услуги. М-НАВ не беше поштедена од овие ефекти и најголем пад на сообраќајот од речиси 92,2 %, споредено со истиот месец минатата година (2019) бележи за месец Мај. Намалувањето на приходите кај М-НАВ за првите 6 месеци изнесува нешто повеќе од 4 милиони евра. Во текот на следните месеци, земајќи ги во предвид сите рестрикции и ограничувања поставени од државите по препорака на здраствените власти, на европско ниво се преземаа чекори за постепено враќање на воздушниот сообраќај и полека почнува да се забележува раст на сообраќајот. EUROCONTROL во месец Април презентираше две драфт сценарија за постепено враќање на воздушниот сообраќај во нормала. Последната анализа покажува дека актуелниот сообраќај на европско ниво се движи во согласност со предложеното координирано сценарио.

Извор: EUROCONTROL

Споредено со овие сценарија М-НАВ, во текот на месеците Април, Мај и Јуни беше со послаби резултати, но веќе во текот на месец Јули успешно опслужи 11282 прелети, што претставува 62,1% намалување од истиот месец минатата година со што се доближува до координираното сценарио

Податоците за М-НАВ се од сопствена статистика

Трендот продолжува и на почетокот на месец Август, благодарејќи првенствено на сообраќајот кон туристичките дестинации во Грција и Турција. Се радуваме на секое зголемување на сообраќајот и остануваме максимално посветени на безбедното давање услуга на своите клиенти.